یادداشت‌های تحلیلی

چند ماه از انتشار سند «استراتژی امنیت ملی ایالات متحده» (NSS 2025) در نوامبر گذشته می‌گذرد. شاید بپرسید چرا اکنون به سراغ بازخوانی این سند رفته‌ایم؟واقعیت این است که در روزهای ابتدایی انتشار، فضای رسانه‌ای چنان درگیر تیترهای تند سیاسی و جنجال‌های حزبی بود که پیام‌های بنیادین اقتصادی و صنعتی این متن، در لابلای هیاهو گم شد. اکنون که در آغاز سال ۲۰۲۶ گرد و خاک‌های سیاسی فرو نشسته، زمان آن است که با عینک «مهندسی و بازار» به این نقشه راه نگاه کنیم.این سند، صرفاً یک بیانیه سیاسی نیست؛ بلکه مانیفست پایان دوران «تجارت آزاد بی‌قید و شرط» و آغاز عصر «ناسیونالیسم صنعتی» است. برای فعالان صنعت فولاد، معدن و انرژی، درک این تغییر ریل‌گذاری از نان شب واجب‌تر است.

اتحادیه اروپا که زمانی پرچمدار سیاست‌های سخت‌گیرانه اقلیمی بود، سرانجام در برابر واقعیت‌های بازار و فشار صنعت زانو زد. کمیسیون اروپا در اقدامی که بزرگترین عقب‌نشینی از سیاست‌های سبز در سال‌های اخیر محسوب می‌شود، طرح ممنوعیت فروش خودروهای احتراق داخلی در سال ۲۰۳۵ را لغو و هدف کاهش آلایندگی را از ۱۰۰٪ به ۹۰٪ تغییر داد.اما این تصمیم صرفاً یک اصلاحیه قانونی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از یک «ریست جهانی» (Global Reset) در صنعت خودرو است که از استراسبورگ تا دیترویت را لرزانده است.

صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۴ با پدیده‌ای نادره و قابل تأمل روبرو شده است: «رشد تولید در حلقه‌های ابتدایی و میانی، هم‌زمان با کاهش تولید در محصولات نهایی.»بررسی داده‌های آماری ۸ ماهه نخست سال جاری نشان می‌دهد که علی‌رغم رشد ۸ درصدی تولید آهن اسفنجی و کنسانتره، تولید محصولات نهایی نظیر تیرآهن و ورق‌های فولادی با افت محسوس مواجه شده است. این مقاله ضمن کالبدشکافی دلایل اقتصادی این ناترازی (از جمله چالش‌های نقدینگی و تحریم)، به بررسی علمی راهکارهای جایگزین واردات، به‌ویژه بهره‌گیری از فناوری‌های نسل ششم فرآوری برای ذخایر هماتیت و تیتانومگنتیت می‌پردازد.

در مقالات قبلی وبلاگ، ما عمیقاً وارد مباحث فنی «فولاد سبز»، تکنولوژی‌های هیدروژنی، کوره‌های قوس الکتریکی و چالش‌های «فولاد ۴.۰» شدیم. اما بیایید یک لحظه از سطح کارخانه فاصله بگیریم و به تصویر بزرگ‌تر نگاه کنیم.یک سوال بنیادین در اقتصاد وجود دارد که قرن‌ها ذهن بشر را درگیر کرده است: «آیا رشد اقتصادی در یک سیاره با منابع محدود، روزی متوقف خواهد شد؟»

سال‌هاست که یک گزاره‌ی تقریباً مقدس در ادبیات اقتصادی تکرار می‌شود: «راه‌حل، خصوصی‌سازی است. دولت باید از اقتصاد شانه خالی کند و همه‌چیز را به بخش خصوصی بسپارد.» هر مشکلی، به پای «دولتی بودن» نوشته می‌شود و راه‌حل آن، واگذاری است.اما آیا این تنها نسخه موفقیت در جهان است؟ آیا «خصوصی‌سازی» را با «رهاسازی» اشتباه نگرفته‌ایم؟این یادداشت قصد دارد این «بت» فکری را به چالش بکشد. اما ما می‌خواهیم یک قدم فراتر برویم و «بت» دومی را هم بررسی کنیم: توهم کسب‌وکارهای خرد. آیا راه‌حل، صرفاً کوچک‌سازی و واگذاری به انبوهی از کسب‌وکارهای نوپا است که شاید نوآوری و کارآمدی لازم برای رقابت در صنایع سنگین را نداشته باشند؟

در گفتمان جهانی کسب‌وکار، تمرکز فزاینده‌ای بر درآمدهای مالیاتی وجود دارد. این رویکرد، که با هدف ایجاد بودجه‌های پایدار انجام می‌شود، یک سوال اساسی را برای فعالان اقتصادی مطرح می‌کند:آیا مسیری که دولت‌ها در پیش گرفته‌اند، همان راهی است که به رشد بخش خصوصی قدرتمند منجر شده است؟در این یادداشت، ما قصد نداریم صرفاً «نرخ» مالیات را مقایسه کنیم. ما به دنبال مقایسه‌ی «فلسفه» دریافت مالیات و نقش آن در اکوسیستم کسب‌وکار هستیم. آیا مالیات یک «ترمز» برای توقف فعالیت اقتصادی است یا یک «تسهیل‌گر» برای توسعه‌ی پایدار؟

در بازار آهن و فولاد، همه‌چیز بزرگ است؛ حجم معاملات، ارقام فاکتورها، و متاسفانه، ریسک‌ها. ما ساعت‌ها صرف تحلیل قیمت، بررسی کیفیت محصول و محاسبه‌ی وزن میلگرد می‌کنیم 2، اما اغلب از خطرناک‌ترین متغیر غافل می‌شویم: روانشناسی انسان.معاملات فولاد فقط تبادل کالا و پول نیست؛ تبادل اعتماد است. و دقیقاً روی همین بستر اعتماد است که «مهندسی اجتماعی» وارد بازی می‌شود. این مفهوم، نه یک اصطلاح فنی پیچیده، که مجموعه‌ای از تکنیک‌های روانشناسی برای فریب دادن شما و واداشتنتان به اقدامی است که نباید انجام دهید.بیایید صریح باشیم؛ بازار فولاد پر از داستان‌های تلخی است که با یک تلفن وسوسه‌انگیز یا یک ایمیل جعلی شروع شده‌اند.

دنیای تجارت در حال تغییر است. ما امروزه برای خرید بلیت هواپیما، رزرو هتل یا حتی سفارش کالاهای روزمره، به جای مراجعه حضوری یا تماس‌های تلفنی متعدد، به پلتفرم‌های آنلاین مراجعه می‌کنیم. این موج تحول دیجیتال، که بسیاری از صنایع را دگرگون کرده، اکنون با قدرت به سواحل یکی از سنتی‌ترین بازارهای ایران، یعنی بازار آهن و فولاد، رسیده است. ظهور وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌هایی مانند «دریچه تجارت» که به دنبال ایجاد یک بازار آنلاین برای مقاطع فولادی هستند، این سوال اساسی را ایجاد می‌کند: آینده این صنعت به کدام سو می‌رود؟

صنعت فولاد، با کوره‌های عظیم و غول‌پیکر خود، همواره نماد قدرت صنعتی و سازندگی بوده است. اما این غول آهنین، یک پاشنه آشیل بزرگ دارد: ردپای کربنی سنگین. در دنیایی که «کربن‌زدایی» و «فولاد سبز» به کلیدواژه‌های بقا تبدیل شده‌اند، همه به دنبال یک راه‌حل انقلابی می‌گردند. اما اگر به شما بگوییم این راه‌حل شاید نه در دستان مهندسان متالورژی، که در ذهن یک شیمیدان برجسته به نام پروفسور عمر یاغی نهفته باشد، چه؟

در دنیای کسب‌وکار امروز، همه ما با مفاهیمی مانند «سودآوری»، «سهم بازار» و «بهره‌وری» آشنا هستیم. اما در شرکت‌های پیشرو جهان، واژگان جدید و قدرتمندتری در حال شکل دادن به استراتژی‌های کلان هستند: مسئولیت‌پذیری، شفافیت و پایداری. این مفاهیم دیگر یک انتخاب اخلاقی لوکس نیستند، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای بقا و رشد در قرن بیست و یکم هستند.